Laatste ontwikkelingen op het gebied van tabak

Thema: Tabak

Datum: 15 december 2016

​Het VIGeZ bundelt elke vier maanden nieuws en achtergrond over tabak. Lees het in de nieuwsbrief of lees hier onze artikels online

Hoe ‘heat-not-burnproducten’ inschatten? 

Heat-not-burnproducten zijn niet nieuw. De tabaksindustrie werkt al decennia aan ‘gezonde’ alternatieven en deze producten (wat het specifieke commerciële product IQOS van Philip Morris betreft: het is al de derde generatie). De introductie van een product als de IQOS is economische en commerciële strategie onder de noemer van ‘harm reduction’.

Bovendien is de mindere schadelijkheid van deze heat-not-burnvariant nog helemaal niet bewezen. Er is geen onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek over beschikbaar. In welke mate verschilt de IQOS van andere gelijkaardige producten die vroeger al werden gepromoot? Voor die producten bestaat er wel al onderzoek, de ‘less harmful’-claims werden daarbij naar de prullenmand verwezen.  

De tabaksbedrijven zetten in op alternatieven met claims van ‘schadebeperking’ om toekomstige ontwikkelingen op de markt te kunnen opvangen en om nog een groter deel van de nicotinemarkt voor zich te winnen. Maar ondertussen blijft tabak de kip met de gouden eieren. Het aantal rokers neemt wereldwijd niet af. Daarop blijft de industrie inzetten. En natuurlijk op het promoten van tabak bij jongeren (in de eerste plaats in landen zonder veel tabakscontrole). En op het bestrijden met alle mogelijke middelen van de effectieve maatregelen die het tabaksgebruik terugdringen.

In een interessante bijdrage vraagt TabakNee zich af hoe het komt dat een tabaksfabrikant zomaar een nieuw en zeer verslavend product op de markt kan brengen. Tabaknee vraagt aan de overheid om strenge toelatingseisen aan nieuwe producten als de HeatStick te stellen.

Recente interessante commentaren op de HeatStick vindt u hier:

In Tobacco Control verscheen overigens net een studie die aantoont dat Philip Morris al in de jaren ’90 aan e-sigarettechnologie werkte om te vermijden dat gezondheidsbewuste rokers zouden overstappen naar NRT (nicotine replacement therapy), en om tabakscontrole te ontwijken.

Het VIGeZ over de e-sig

In ons land lijkt de e-sigaret op de drempel van een doorbraak lijkt te staan. Er komen steeds meer dampwinkels en gebruikers.

Het VIGeZ zal ook in 2017 blijven pleiten voor een kritische opvolging van alle nicotineproducten zonder tabak. We verwelkomen de e-sigaret met nicotine als ze rokers kan helpen bij het stoppen met tabak, maar koppelen onze visie op de e-sig niet los van het kader voor tabakscontrole en -ontmoediging. De e-sig met nicotine zou moeten gereguleerd worden op maat van tabaksrokers. 

De e-sigaret met nicotine moet steeds vergeleken worden met tabak. Is de eerste veel minder schadelijk voor de gezondheid dan de tweede? Ja. Betekent dit dat we een oogje moeten dichtknijpen als ze gepromoot wordt bij het grote publiek? En bij jongeren in het bijzonder, zoals vandaag het geval lijkt te zijn? Neen.

De illegale vormen van promotie voor de e-sigaret tieren welig vandaag, zowel in de (sfeer van de) dampwinkels als online. Wij pleiten voor een totaalverbod op reclame, zowel voor tabak als voor de e-sigaret. We willen ook  niet dat er in de toekomst moet kunnen gedampt worden op plaatsen waar vandaag niet mag gerookt worden.

Want we willen niet dat de de e-sig of andere nicotineproducten zonder tabak rookgedrag weer normaliseren of dat minderjarigen ze gaan gebruiken. Omdat we onvoldoende weten wat het (toekomstige) verband is tussen e-sig- en tabaksgebruik bij jongeren. En omdat de industrie de e-sigaret en andere nicotineproducten zonder tabak misbruikt om nieuwe markten bij jongeren aan te boren. 

Welke briefing over de e-sigaret voor stoppen-met-rokenprofessionals in de UK?

In de UK riep het National Centre for Smoking Cessation and Training (NCSCT) in haar briefing over de e-sigaret gezondheidsprofessionals dit jaar op om:

  • open te staan voor e-sigaretgebruik bij rokers (die willen stoppen)
  • concreet en goed advies te geven over de e-sigaret
  • te wijzen op het stijgen van de slaagkansen bij stoppen als er gebruikgemaakt wordt van gedragstherapie
  • duidelijk te maken dat deze kan gecombineerd worden met het gebruik van de e-sig
  • te wijzen op de mogelijkheid en veiligheid van gecombineerd gebruik van de e-sig en nicotinevervangers

Belangrijk is volgens het NCSCT ook dit: wees als professional niet bang dat je geen e-sigexpert bent, maar zorg er wel voor dat je voldoende op de hoogte bent. Push rokers (die willen stoppen) niet om hun e-siggebruik op te geven. Maak een goed onderscheid tussen het nicotinegebruik en de tabaksconsumptie van rokers. Stoppen met roken betekent niet noodzakelijk stoppen met nicotine. Als rokers stoppen met roken, maar verder nicotine willen blijven gebruiken zonder terug te keren naar tabak, dan is dat hun keuze.

Ook in ons land maakte de Hoge Gezondheidsraad in zijn meest recente advies over de e-sigaret duidelijk dat stoppen met tabak veel meer prioriteit heeft dan stoppen met nicotine (de raad wijst op de schadelijke effecten van nicotine maar vergelijkt ze met de schadelijke effecten van tabak). Let wel, het gaat hier over rokers, en niet over jongeren. Hun hersenen kunnen ernstige schade ondervinden van nicotine tijdens de jaren van ontwikkeling.  

Sterke verschillen in standpunt tegenover de e-sigaret in de UK en VS

Vooral in de UK werd door sommige tabaksexperten scherp gereageerd op het standpunt en initiatief van de Surgeon General (zie boven), o.m. omdat het kan leiden tot onbedoelde gevolgen op het vlak van de toegankelijkheid van het product voor rokers.  

De verwijdering tussen de visie op de e-sigaret van de Wereldgezondheidsorganisatie en die van Engelse experts is opvallend. Eind oktober verscheen uit naam van drie Britse universiteiten een fundamentele kritiek op de visie van de WHO, die het verwijt krijgt onjuist en onwetenschappelijk te zijn. 

De visie op de gevaren van dampen verschilt sterk in de VS en UK. In de laatste is de visie op e-sigaretten zeer positief. Soms naïef, als de mogelijke risico’s (gezondheid, dampen door jongeren, invloed en inmenging tabaksindustrie, …) lijken te worden ontkend.

De Royal College of Physicians bracht in 2016 het genuanceerde rapport ‘Nicotine without smoke’ uit. Daarin worden de opportuniteiten van nicotineproducten zonder tabak voor rokers, en de rol die de e-sigaret als instument van schadeberpeking kan spelen, in de verf gezet. Maar de (potentiële) gevaren (normalisatie, gateway hypothese, invloed tabaksindustrie, …) worden niet ontkend. 

Schakelen tieners die e-sigaretten dampen makkelijk over op roken? 

De website ‘Gezondheid en wetenschap’ nam onlangs een nieuwe Amerikaanse studie onder de loep die concludeert dat tieners die regelmatig e-sigaretten dampen meer kans hebben om roker te worden.

Door de aard van het onderzoek kan niet bewezen worden dat e-sigaretten de reden zijn waarom tiener gaan roken, volgens Gezondheid en Wetenschap. Mogelijk spelen nog andere factoren die aanzetten tot roken een rol. Toch werd volgens de site een trend zichtbaar: hoe meer er gedampt werd, hoe groter de kans op roken.

De studie toont zo aan dat het verband tussen dampen en roken bij jongeren kritische opvolging vereist.

Een groot Amerikaans onderzoek toont aan dat jongeren van 16 tot 18 jaar die e-sigaretten gebruiken een dubbel risico hebben op ademhalingsproblemen, zoals een hardnekkige hoest, piepen en bronchitis.

In Canada werd een eerste sensibiliseringscampagne gelanceerd om jongeren aan te zetten om niet te beginnen dampen. Daar horen verschillende interessante filmpjes bij.

In Canada heeft de federale overheid ook wetgeving geïntroduceerd die e-sigaretten reguleert. Doel is dampproducten veiliger en minder toegankelijk maken voor jongeren, jongeren en niet-gebruikers beschermen tegen e-sigaretten en nicotine, en tegelijk de toegang tot de e-sigaret voor rokers die willen stoppen niet ontmoedigen.

In de UK toont een studie een verband aan tussen ‘self-reported recall of e-cigarette point-of-sale displays’ en het gebruik van e-sigaretten of de intentie om ze te gebruiken. 

Gerelateerd nieuws