Laatste ontwikkelingen op het gebied van tabak

Thema: Tabak

Datum: 12 juni 2017

Het VIGeZ bundelt elke vier maanden nieuws en achtergrond over tabak. Lees het in de nieuwsbrief of lees hier onze artikels online

Tabak en duurzame ontwikkeling

FCTC draagt bij aan duurzame ontwikkeling

Tabak doodt meer dan 7 miljoen mensen per jaar en kost de wereldeconomie jaarlijks 1,4 miljard dollar. De Verenigde Naties en de Wereldgezondheidsorganisatie kondigden in een persbericht een nieuw rapport aan over het verband tussen tabakscontrole en duurzame ontwikkeling.

De belangrijkste boodschap van dit nieuwe rapport is dat de Kaderovereenkomst voor de Bestrijding van Tabaksgebruik  (of FCTC) duurzame ontwikkeling versterkt.

Roken leidt tot (meer) armoede

Overal ter wereld roken de armsten het meest en zijn ze het doelwit van de goedgeoliede marketingmachine van de tabaksindustrie. Arme families spenderen een proportioneel groter deel van hun gezinsinkomen aan tabak, maar kunnen als gevolg van medische kosten voor tabaksgerelateerde ziekten nog dieper in armoede belanden. Er is een sterk verband tussen armoede en tabaksgebruik, zo stelt de Wereldgezondheidsorganisatie.

Tabaksbedrijven hebben grote ecologische voetafdruk

De tabaksteelt brengt grote schade toe aan het milieu, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie. De ‘tabakslevenscyclus’ weegt van productie tot distributie op het milieu door het gebruik van veel water, chemische producten en energie.

De afval van peuken is een grote bedreiging voor de oceanen. De filters ervan bevatten veel chemische stoffen, zoals arseen, lood, nicotine, … die het leven in de oceaan vergiftigen. Jaarlijks worden er naar schatting 4,5 triljoen peuken weggegooid. Een groot deel daarvan vindt de weg naar onze wereldzeeën. In juni zal er tijdens de ‘Ocean Conference’ bij stilgestaan worden, zo meldt het ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP).

Kinderarbeid

Uit onderzoek van Human Rights Watch blijkt dat er kinderen op tabaksplantages werken en dat ze ziek worden van het contact met tabaksplanten. De Farm Labor Organization Committee (FLOC) heeft British American Tobacco (BAT) opgeroepen om transparant te zijn over de schendingen van de mensenrechten in de productieketen en om actie te ondernemen.

Stop met beleggen in de tabaksindustrie 

In Nederland start Stichting Rookpreventie Jeugd een campagne tegen de tabaksbeleggingen van APB, dat in totaal 1,5 miljard euro van haar vermogen belegd heeft bij tabaksmultinationals. Andere grote Nederlandse pensioenfondsen stopten wel met beleggen in de tabaksindustrie.

In de VS pleitten op 31 mei – Werelddag zonder Tabak -  vier grote investeringsmaatschappijen ervoor om wereldwijd actie te ondernemen tegen de tabaksepidemie en de met tabaksgebruik samenhangende kosten en gevolgen. Ze vragen andere grote investeerders om zich achter hen te scharen en hun aandelen in tabak weg te doen.

Stop met de productie van tabak

Philip Morris heeft recent het ‘Danish Institute for Human Rights’ gevraagd om een ‘human rights implementation plan’ te ontwikkelen voor het bedrijf. Bij het beëindigen van de samenwerking adviseerde het instituut de tabaksgigant om onmiddellijk met de verkoop en marketing van tabak te stoppen. Dat blijkt de enige manier om de mensenrechten te respecteren.

UK-regering helpt armere landen bij de implementatie van de FCTC

De regering van de UK heeft 15 miljoen pond uitgetrokken om de volgende 5 jaar armere landen te helpen bij het implementeren van de internationale tabakscontrolemaatregelen die voorzien worden binnen het kader van de FCTC.  

Lees hier ook de interessante commentaren van rookstoporganisatie ASH bij de Werelddag zonder Tabak dit jaar.

Meer info over tabak en duurzame ontwikkeling online 

Heatsticks en andere sjoemelsigaretten

Even schadelijk als sigaretten

Uit een onderzoek dat gepubliceerd werd in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA blijkt dat HeatSticks dezelfde kankerverwekkende stoffen als sigaretten bevatten en potentieel even schadelijk zijn. De uitstoot van de HeatStick komt in hoge mate overeen met die van de gewone sigaret. Lees hier de commentaren van The Ontario Tobacco Research Unit , Tabaknee en Reuters.

Vrij te koop op de markt?

Tabaknee stelt dat de overheid HeatSticks niet getoetst heeft op schadelijkheid vooraleer ze toe te laten op de markt en de consument zo overlevert aan de tabaksindustrie. Waarom worden 'nieuwe' tabaksproducten niet op dezelfde manier beoordeeld als nieuwe voedingsmiddelen en medicijnen?

In Amsterdam opende Philip Morris vorige week een stijlvolle winkel om de HeatStick te promoten.

‘Light’ sigaretten zorgden voor toename longkanker

De geschiedenis herhaalt zich. In het verleden beweerde de tabaksindustrie ook dat bepaalde sigaretten minder schadelijk waren, waarna de claims door onafhankelijk onderzoek van tafel geveegd werden. Een bekend voorbeeld zijn de zgn. 'light' en ‘low tar’ sigaretten, die 50 jaar geleden op de markt verschenen.

Uit een deze maand verschenen nieuw onderzoek van de Ohio State University blijkt dat deze sigaretten met kleine ventilatiegaatjes in de filter rokers net méér kwetsbaar gemaakt hebben voor de meest gangbare vorm van longkanker (adenocarcinoom). Die nam de voorbije 20 jaar toe.

De ventilatiegaatjes wijzigen het verbrandingsproces, waardoor er nog meer kankerverwekkende stoffen vrijkomen. Ze zorgen ervoor dat rokers meer rook inhaleren, die dieper in de longen doordringt.

Woorden als 'light' zijn nu verboden, maar de kleine ventilatiegaatjes worden nog steeds toegevoegd aan de meeste sigaretten.

Derdehandsrook

Gezondheidsschade van derdehandsrook is groot

De precieze risico’s van derdehandsrook zijn nog niet bekend. Maar onderzoekers schatten wel dat 5 tot 60% van de gezondheidsschade die toegeschreven wordt aan meeroken eigenlijk veroorzaakt wordt door derdehandsrook, volgens de nieuwe nota.

Nicotine komt binnen via de handen

Recent was er een in BMJ Journal gepubliceerd onderzoek van de San Diego University en het Cincinnati kinderziekenhuis. Daaruit blijkt dat kinderen via hun handen nicotine binnenkrijgen, zelfs als de ouders niet roken in het bijzijn van hun kroost.

Nicotine in het lichaam van kinderen

De nicotine slaat neer op voorwerpen in huis en kinderen nemen nu eenmaal allerlei zaken vast. De nicotine komt uiteindelijk ook terecht in hun lichaam. Zelfs als iemand alleen maar buiten rookt, kan er toch derdehandsrook mee in huis komen.  

Vooral hoogopgeleiden roken minder

Ook het Nederlandse Centrale Bureau voor Statistiek focuste naar aanleiding van 31 mei op de problematiek en stelde cijfers voor uit de Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor (in samenwerking met het RIVM en Trimbosinstituut): "Vooral hoogopgeleiden roken minder" is de conclusie. Laagopgeleiden roken ook vaker dagelijks en zijn vaker zware rokers.

Recent verscheen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde een korte stand van zaken over de sociaal-economische verschillen en roken. 

Neutrale pakjes

300.000 minder rokers in UK

In de UK schatten de experts van de Cochrane Review dat de neutrale standaardverpakkingen het komende jaar zullen zorgen voor 300.000 minder rokers.

ASH UK publiceerde naar aanleiding van de introductie van neutrale pakjes in de UK een briefing. Daarin staat nog eens een omschrijving van ‘standardised plain tobacco packaging’, de wettelijke en politieke context ervan en een samenvatting van het bestaande onderzoek dat de maatregel ondersteunt. 

Nieuw onderzoek bevestigt effectiviteit

Ondertussen blijkt ook dit uit een nieuw onderzoek van de Cochrane Tobacco Addiction Group: “The available evidence suggests that standardised packaging may reduce smoking prevalence”.

Stoppen met roken

Platform ‘Stoppen met Roken voor zorgprofessionals

Dit recent opgerichte platform wordt beheerd en gemodereerd door het Coördinatiepunt Stoppen met Roken van het Trimbos-Instituut. Het wil de stoppen-met-rokeninfrastructuur versterken door zorgverleners te ondersteunen met up-to-date kennis en ervaringsuitwisseling. Er is mogelijkheid om posts met vragen te plaatsen, tips, filmpjes, documenten. En om dieper in te gaan op knelpunten en successen.

Samen stoppen of alleen?

Zowel individuele counseling als groepstherapie zijn effectief bij het stoppen met roken, dat blijkt uit twee Cochrane reviews. Groepssessies zijn effectiever bij het stoppen met roken dan zelfhulp en andere minder intensieve interventies, maar er is geen bewijs dat groepssessies effectiever en kosteneffectiever zijn dan intensieve individuele counseling. Belangrijk blijft een breed aanbod van kwaliteitsvolle hulp dat aansluit bij de individuele wensen van de rokers.

Check hier nog eens de voorwaarden van de huidige terugbetalingsregeling van rookstopbegeleiding in Vlaanderen

Roken en mentale gezondheid

Veerkracht individu versterken

Er moet worden ingezet op de ontwikkeling van minder schadelijke copingmechanismen, die de veerkracht van mensen versterken.

Dat kan volgens ASH Scotland door te focussen op individuele communicatie, en op de mogelijkheden die beschikbaar zijn voor een individu om zijn situatie aan te pakken en verbeteren.

ASH Scotland ontwikkelde in die zin een nieuwe ‘IMPACT guidance’ voor ‘community-based mental health services’. 

E-sigaret

Verhoogt e-sig risico op hartaanval?

Volgens de universiteit van Californië is het eerste bewijs geleverd dat de e-sigaret, onafhankelijk van het effect van sigarettengebruik, de kans op een hartaanval verhoogt. De paper waarnaar verwezen wordt zou aantonen dat dubbel gebruik van e-sigaret en tabak (de meeste gebruikers van e-sigaretten roken ook nog gewone tabakssigaretten) gevaarlijker is dan het gebruik van tabak alleen.

De veronderstelling van velen dat e-sigaretten geen extra risico toevoegen aan sigarettengebruik gaat volgens deze studie dus niet op.

Vanuit de Boston University School of Public Health volgde snel een reactie, die minstens aantoont dat met nieuws over de e-sigaret dikwijls voorzichtig moet omgesprongen worden:

"The study in no way proves that e-cigarettes cause heart attacks. It merely shows an association between ever having had a heart attack and currently using e-cigarettes, after controlling for smoking status.“ …. “What the paper might actually be showing is simply that smokers who have experienced a heart attack are more motivated to try vaping to quit than smokers who have not had similar health problems.”

Engelse dampers roken minder

In de UK is het aantal gebruikers van e-sigaretten in 2016 tot 2,9 miljoen gestegen (stijging van 4% tegenover 2015). Dat blijkt uit het meest recente onderzoek van ASH. Van deze groep is voor het eerst meer dan de helft een ex-roker. Zo'n 1,5 miljoen dampers zijn ex-rokers, terwijl 1,3 miljoen ook nog tabak gebruiken.

Volgens ASH is de switch naar de e-sigaret door rokers nu ook gestopt. Meer dan een derde van hen heeft nog nooit een e-sigaret gebruikt omdat ze vragen hebben over de veiligheid en het verslavende effect. King's college London stelt dat de 1,3 miljoen gebruikers die ook nog roken de volledige overgang naar de e-sigaret nu zouden moeten maken.

Op de achtergrond speelt de discussie over de e-sigaret mee: is ze een middel tot harm reduction waarvan elke roker zou moeten gebruikmaken, zoals in de UK sterk geloofd wordt? Of moeten we toch ook en vooral de risico's van de e-sigaret beklemtonen en e-sigaretgebruik sterk reglementeren, zoals in de VS?

Lees meer over de e-sigaret.

Gerelateerd nieuws