Laatste ontwikkelingen op het gebied van tabak

Thema: Tabak

Datum: 15 maart 2017

Het VIGeZ bundelt elke vier maanden nieuws en achtergrond over tabak. Lees het in de nieuwsbrief of lees hier onze artikels online

31 mei: Werelddag Zonder Tabak gaat voor duurzame ontwikkeling 

Elk jaar op 31 mei is het Werelddag Zonder Tabak. Dit jaar focust de Wereldgezondheidsorganisatie op de negatieve impact die tabak wereldwijd heeft op de ontwikkeling (van armoede), de gezondheid en het milieu. De WHO roept alle landen op om prioriteit te geven aan tabakscontrole, omdat deze bijdraagt aan duurzame ontwikkeling.

De oproep van de WHO is niet alleen gericht aan overheden, maar ook aan individuele burgers. Help zelf mee en moedig rokers aan om te stoppen met roken of stop zelf met roken.

De Wereldgezondheidsorganisatie roept naar aanleiding van de Werelddag Zonder Tabak alle landen op om prioriteit te geven aan tabakscontrole. Als onderdeel van de strategie om de door de UN opgestelde duurzame ontwikkelingsdoelstellingen te behalen. Een goed tabaksbeleid draagt wereldwijd immers bij aan het verminderen van de gezondheidskloof en van armoede, aan het beëindigen van de honger in de wereld en aan de strijd tegen de klimaatopwarming.

Tabakscontrole

De 31 mei - campagne van de WHO stelt maatregelen voor die overheden en het publiek kunnen nemen om de gezondheid en ontwikkeling te bevorderen door het hoofd te bieden aan de internationale tabaksepidemie. Tabakscontrole kan in het bijzonder bijdragen aan het behalen van ontwikkelingsdoelstelling 3, door het aantal voortijdige sterfgevallen als gevolg van cardiovasculaire ziekten, COPD en kanker te verminderen.

Gezondheidsongelijkheid

Uit onderzoek blijkt dat gezondheidsongelijkheden op het vlak van tabaksgebruik en –schade al beginnen voor de geboorte en gedurende de hele levenscyclus een rol spelen: in de kindertijd, bij het beginnen met roken, bij het stoppen en bij het aanpakken van de gezondheidsproblemen die roken veroorzaakt. Ook in België zien we dat rookgedrag samenhangt met een maatschappelijk kwetsbare positie en met gezondheidsongelijkheid. 

Milieu

Daarnaast heeft de teelt, productie, handel en consumptie van tabak een grote impact op het milieu. Om tabak te telen worden er veel pesticiden en sproeistoffen gebruikt die het water en de bodem vervuilen. Elk jaar is de tabaksteelt ook verantwoordelijk voor 2% à 4% van het wereldwijde ontbossingsprobleem en wordt er meer dan 2 miljoen ton afval geproduceerd. 

31 mei Werelddag Zonder Tabak: stoppen zo voordelig

Het VIGeZ doet ook mee aan 31 mei. Samen met onze partners - Logo’s, mutualiteiten, Tabakstop, VRGT en diverse beroepsorganisaties -  zetten we de voordelen van stoppen met roken in de kijker. We gaan rokers motiveren  om een stoppoging te ondernemen en moedigen hen aan om daarbij gebruik te maken van de nieuwe terugbetalingsregeling voor rookstopbegeleiding.

Voor iedereen die in de gemeenten, bedrijven, scholen en zorgsector in contact komt met rokers ontwikkelden we de folder 'Hoe motiveer je mensen om te stoppen met roken?'

Wat zijn nu juist die voordelen die een roker ondervindt? Stoppen doet het stressniveau dalen. Maar stoppen met roken heeft nog veel meer voordelen.

Al effect na 20 minuten stoppen

Al 20 minuten nadat de rokers gestopt is gaat de bloeddruk naar beneden. Na 1 dag zonder sigaret beginnen de longen zich stilaan te herstellen. Bovendien verbetert de reukzin en komt de smaak terug. 

Voordelen op langere termijn

Na een aantal maanden niet roken is het hoesten en piepen sterk verminderd. En na een jaar is het risico op een hartziekte met de helft gedaald. Na 2 jaar niet roken is het risico op een hartinfarct even groot als bij iemand die niet rookt. Na 10 jaar is ook de kans op longkanker met de helft afgenomen.  

Niet meer in de kou en goed voor het budget

Daarnaast moet een roker niet meer buiten in de kou gaan staan en spaart hij ook nog eens enorm veel geld uit.

Kwaliteitsvolle hulp

Ook al is stoppen met roken moeilijk, toch zijn er voldoende voordelen om het te proberen.

Goed nieuws is  dat er in Vlaanderen kwaliteitsvolle hulp beschikbaar is om te stoppen via de tabakoloog. Dat is een rookstopspecialist. Het loont om rokers te motiveren om een stoppoging te ondernemen en hen door te verwijzen naar een tabakoloog of naar Tabakstop waar tabakologen de telefoonlijn bedienen. Voor een sessie bij een tabakoloog voorziet de Vlaamse overheid een voordelig tarief

Bij het Logo in de buurt zijn er verschillende ondersteunende materialen te vinden, bruikbaar om op 31 mei een actie te ontwikkelen.

Herziening van de tabaksrichtlijn in Nederland

In Nederland werd de richtlijn ‘Behandeling van Tabaksverslaving’ herzien. De vorige dateert alweer van 2009. De richtlijn bevat aanbevelingen voor rookstopondersteuning en kan ook gebruikt worden door Vlaamse rookstopspecialisten en tabakologen.

De herziening van de richtlijn was nodig om een antwoord te bieden op een aantal nieuwe ontwikkelingen, zoals de e-sigaret, e-health en medicatie. In de richtlijn worden aanbevelingen gedaan op basis van de recente literatuur. Het Trimbosinstituut publiceerde een overzicht van de belangrijkste aanbevelingen.  

Gedragsmatige ondersteuning:

  • Het is effectief als zorgverleners een stoppen-met-rokenadvies op maat geven.
  • Zorgverleners moeten het rookgedrag van een patiënt indien mogelijk systematisch vastleggen in een dossier.
  • Het is aannemelijk dat het gebruik van motiverende gesprekstechnieken effectief is.
  • Het is van belang om ondersteuning op maat van de patiënt te bieden. Daarom moet de zorgverlener de voorkeuren van de patiënt en het aanbod van rookstopondersteuning kennen.

Farmacotherapie:

  • Er kan voor effectiviteit geen rangorde aangebracht worden tussen nicotinevervangende middelen (NRT), bupropion, nortryptiline en varenicline. Maar NRT kunnen wel als eerste keuze worden aanbevolen omdat ze een relatief gunstig bijwerkingenprofiel hebben.
  • Het is effectiever om twee nicotinevervangende middelen te combineren dan slechts één middel te gebruiken.
  • Nicotinevervangers kunnen ook gebruikt worden bij zwangere vrouwen, adolescenten en mensen met co-morbide verslavingen en psychiatrische aandoeningen, maar dan moet men extra alert zijn voor negatieve bijeffecten.
  • Varenicline is een effectief middel en kan voor iedere stoppoging overwogen worden.

E-Health:

  • Mobiele telefooninterventies en internetinterventies die op maat van patiënten gemaakt worden, interactief zijn en tekstberichten toevoegen krijgen een "zwak positieve" aanbeveling.
  • Voor minder gepersonaliseerde internetinterventies kan die positieve aanbeveling op dit moment niet gegeven worden, maar dat betekent niet dat mensen ze niet mogen gebruiken als aanvulling van andere interventies.

E-sigaret:

  • Er is vandaag onvoldoende bewijs om in Nederland het gebruik van e-sigaretten actief aan te bevelen in de behandeling van tabaksverslaving.
  • Wat als een roker die na eerder mislukte stoppogingen, waarbij bewezen effectieve methoden gebruikt werden, toch de e-sigaret als stopmiddel overweegt? Dan kan hij daarbij wel door een rookstopprofessional worden begeleid. Het volledig overstappen van roken op dampen zorgt immers voor minder gezondheidsschade. Dubbel gebruik - roken én dampen - moet steeds worden ontraden.
  • In tweede instantie en op langere termijn kan ook het dampen worden afgebouwd. Het uiteindelijke doel is dus ook stoppen met de e-sigaret.
  • Er is meer onderzoek nodig naar de combinatie van gedragsmatige ondersteuning en het gebruik van de e-sigaret. Als de combinatie vandaag gebruikt wordt, dan verdient een farmaceutische kwaliteit van de dampvloeistof en e-sigaret de aanbeveling.

Lees hier nog eens de aanbevelingen van het VIGeZ over de e-sigaret, die grotendeels in dezelfde richting gaan. 

Roken en de hersenontwikkeling van jongeren

Jongeren vinden roken interessant. Het is stoer, ze lijken er meer volwassen door. Nochtans weten ze ook dat roken ongezond is. Hoe komt het dan dat ze dit ‘vergeten’ en toch beginnen, en er soms mee doorgaan? Het Trimbos Instituut publiceerde een interessante factsheet over de relatie tussen vroeg starten met roken en de hersenontwikkeling van jongeren die een antwoord geeft op deze vragen.

Tijdens de adolescentie heeft het beloningssysteem een overheersende rol, terwijl de delen van de hersens die zorgen voor remming nog niet volledig ontwikkeld zijn. 

Hoe vroeger, hoe leuker de ervaring

Jongeren trekken eens aan een sigaret die hen wordt aangeboden omdat ze niet willen onderdoen. Als deze ervaring plezierig is, is er meer kans dat de jongere blijft roken en een regelmatige roker wordt. Hoe vroeger deze eerste sigaret wordt gerookt, hoe groter de kans is dat jongeren het een leuke ervaring vinden. Een verklaring hiervoor is dat jongeren tijdens de periode van de jonge adolescentie mogelijk minder gevoelig zijn voor de negatieve effecten van nicotine, maar wel gevoeliger voor beloningen en de stof dopamine, die een goed gevoel geeft. Maar ook de genen hebben een invloed op de gevoeligheid voor dopamine. 

Jongeren ontwikkelen sneller nicotineverslaving

Jongeren ontwikkelen veel sneller een nicotineverslaving dan volwassen die beginnen met roken. Dit komt omdat nicotine een grotere impact heeft op de hersenen als die nog in ontwikkeling zijn. Wanneer een jongere regelmatig rookt, raakt het beloningsysteem en het systeem dat ongezond gedrag remt verstoord. Daarnaast wordt bij regelmatig roken het gedrag gekoppeld aan voorwerpen en situaties. Wanneer rokers in deze situaties terechtkomen of deze voorwerpen zien worden ze aangezet tot roken. Dit wordt een automatisme. De jongere verliest zo meer en meer de controle over zijn rookgedrag.  

Blijvende schade

Als de hersenen van adolescenten gedurende een langere termijn worden blootgesteld aan nicotine, kan er blijvende schade optreden. Deze schade kan zijn: slechter kunnen leren, slechter herkennen van patronen, afname van bepaalde geheugenfuncties, toename impulsiviteit en een afname van de visueel-ruimtelijke aandacht. Ook het beloningssysteem verandert blijvend. Wanneer er ook in de baarmoeder blootstelling is geweest aan nicotine, zijn de permanente effecten nog groter.

Verleidt e-sigaret jongeren tot roken?

Volgens de University of California, die het rookgedrag van meer dan 140.000 tieners in de periode 2004-2014 analyseerde, is er geen bewijs dat er door de e-sigaret jongeren minder gaan roken. Het gecombineerde e-sigaret en sigaretgebruik was in 2014 hoger dan het totale sigaretgebruik in 2009.

Volgens de onderzoekers trekt de e-sigaret een nieuwe populatie van adolescenten aan die uiteindelijk toch bij de tabakssigaret belanden. Die groep adolescenten had een laag risico op nicotineverslaving en zou volgens de onderzoekers zonder de e-sigaret niet zijn beginnen roken. De studie werd recent gepubliceerd in Pediatrics.

UK: Interessant forum over de e-sigaret geopend

Cancer Research UK opende het UK E-cigarette Forum waar je terechtkan voor onderzoek en debat over de e-sigaret. "The Forum brings together policy-makers, researchers, practitioners and the NGO community to discuss the emerging evidence and knowledge gaps about e-cigarettes. The group also seeks to identify research priorities, generate ideas for new research projects and enhance collaboration between forum participants."

Leidt blootstelling aan de e-sigaret tot acceptatie van rookgedrag?

ENDS zijn een ander woord voor ‘Electronic Nicotine Delivery Systems’, vaak gaat het bij het debat over ENDS over de e-sigaret. Uit een Amerikaans onderzoek blijkt nu dat jongeren die zelf ENDS  gebruiken, aan reclame ervoor blootgesteld worden of samenleven met gebruikers ervan ook roken bij volwassenen aanvaarden, zelfs als deze jongeren zelf niet roken. Zo zou de e-sigaret kunnen bijdragen aan het normaliseren van roken.

UK: dampwinkels houden zich niet aan verbod op verkoop nicotinehoudende producten aan minderjarigen

In de West-Midlands in de UK werd in 9 van de 10 dampwinkels nicotine verkocht aan minderjarigen, terwijl dat niet mag. Dat leidde tot fel protest. In ons land kunnen alle jongeren vanaf 16 jaar gewoon een e-sigaret met nicotine kopen. Het VIGeZ pleit voor een verbod van e-sigaretverkoop aan minderjarigen.  

Gerelateerd nieuws