Pleidooi voor een taboe

Thema: Tabak

Datum: 11 januari 2017

De accijnsverhoging voor tabak die vorig jaar werd doorgevoerd heeft niet het gewenste effect opgeleverd: de inkomsten uit de verkoop van tabaks­producten voor 2016 liggen ruim 150 miljoen euro lager dan verwacht. Volgens minister van Financiën Johan Van Overtveldt mag het verlagen van de tabakstaksen daarom geen taboe zijn. Zelfs niet als dit ‘gevoelige onderwerp’ zoveel gezondheidsschade veroorzaakt.

De Nationale Coalitie tegen Tabak (VIGeZ, VRGT, Fares, Kom Op Tegen Kanker, Stichting Tegen Kanker) was in 2015 positief over de aangekondigde verhoging, vooral omdat de kloof tussen de prijs voor gewone sigaretten en roltabak zou gedicht worden.

Accijnsverlaging is slecht signaal

Dat een verlaging van tabakstaksen rokers aanmoedigt om te blijven roken of om het opnieuw te gaan doen lijkt de minister niet te deren. Ook Cimabel, de Belgisch-Luxemburgse federatie van sigarettenfabrikanten, dist een verhaal op waarin de economische logica van het verlies van inkomsten de bovenhand heeft. Schimmige cijfers die maar één doel dienen: verdoezelen dat tabak een product is dat de helft van zijn gebruikers doodt als het gebruikt wordt zoals bedoeld.  

Gebruik accijnzen om tabak te ontmoedigen

Het 'gewenste effect' gaat altijd over de gevolgen voor de schatkist. Maar moet een accijnzenbeleid niet in de eerste plaats het gebruik van tabak ontraden? Moet het niet vooral gaan over de gevolgen voor de volksgezondheid? Volgens Het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie (VIGeZ) wel. En volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ook. Volgens die WHO is het, indien juist toegepast, de meest efficiënte maatregel om ervoor te zorgen dat jongeren niet beginnen met roken en dat rokers, en dan vooral kortgeschoolden, stoppen. Dat blijft in ons land overigens heel erg nodig. Meer dan 1 op 5 rookt nog steeds, vooral Belgen met een lager inkomen en lagere opleiding. Daardoor is tabaksgebruik een van de grootste oorzaken van gezondheidsongelijkheid in levensverwachting en aantal gezonde levensjaren.

Meet het effect van een accijnsverhoging op het rookgedrag

Het effect meten van een accijnsverhoging op het rookgedrag. Dat zou pas essentiële informatie opleveren. Maar hoe dit effect nu al meten, als de maatregel nog niet helemaal uitgevoerd werd? Er werd in de aangekondigde politiek steeds gesproken over een stelselmatige verhoging van de accijnzen in de periode 2016-2018.

Volgens Minister van Gezondheid Maggie De Block zijn er vandaag wel al meer stoppers door de accijnsverhoging. Er zijn ook meer rokers die gaan dampen (e-sigaret roken). Schakelen sommige rokers over op e-sigaretten omdat dampen goedkoper is? Wellicht wel. Als dat zo is, dan boeken we ook gezondheidswinst, want dampen is minder schadelijk dan roken. Worden door een accijnsverlaging rokers dan niet aangezet om te blijven roken?

Tabak is een peperdure grap

Tabak blijft een melkkoe voor beleidsmakers die vastgeroest zitten in de schijnbare economische logica van het verhaal en geen oog hebben voor de realiteit van tabaksgebruik. Een recente studie van  UGent en VUB toont aan dat de werkelijke kosten van tabak voor de Belgische samenleving elk jaar 12 miljard euro zijn: directe kosten, indirecte kosten en verlies aan gezonde levensjaren samengeteld. Viermaal meer dan de belastinginkomsten uit de verkoop van tabaksproducten!

Een accijnzenbeleid moet in de eerste plaats de gezondheid van kwetsbare burgers bevorderen en komaf maken met een product dat zo'n zware last legt op de samenleving. Al wat daarvan afwijkt, mag wat ons betreft een taboe blijven.

Stefaan Hendrickx, senior stafmedewerker tabakspreventie bij het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie (VIGeZ)

Gerelateerd nieuws