Actieve voedingsdriehoek

Gezond eten, voldende bewegen en het beperken van sedentair gedrag. We weten dat het belangrijk is. Maar wat en hoeveel? De actieve voedingsdriehoek geeft een idee van wat je dagelijks zou moeten eten om voldoende voedingsstoffen in te nemen, hoeveel je per dag zou moeten bewegen en hoe je sedentaire activiteiten kan beperken. Om zo welvaartsziekten zoals hart- en vaatziekten, overgewicht, diabetes type 2, bepaalde kankervormen en osteoporose te voorkomen.

De actieve voedingsdriehoek wordt momenteel herzien. Op 19 september 2017 wordt de nieuwe actieve voedingsdriehoek gelanceerd.

Meer weten over andere diëten? Welke soorten zijn er in trek, en hoe zijn ze voor onze gezondheid? Neem een kijkje op de diëten-pagina.

Voor wie?

De actieve voedingsdriehoek is in de eerste plaats gericht op gezondheidsprofessionals zoals artsen, diëtisten, verpleegkundigen, ... Er bestaan heel wat materialen over de actieve voedingsdriehoek zoals affiches, lege versies van de actieve voedingsdriehoek, presentaties, .... Je kan ze bestellen of downloaden

Wil je graag de afbeelding van de actieve voedingsdriehoek online, op tentoonstellingen of in publicaties afbeelden? Dat kan, maar dan moet je wel eerst toestemming vragen aan het VIGeZ via een aanvraagformulier. De actieve voedingsdriehoek is immers auteursrechtelijk beschermd. Voor studiedoeleinden is geen schriftelijke toestemming vereist.

De praktische voedingsaanbevelingen van de actieve voedingsdriehoek zijn opgesteld voor iedereen ouder dan 6 jaar. Voor kinderen jonger dan 6 jaar werd de figuur van de actieve voedingsdriehoek aangepast door Kind en & Gezin.

Mensen die intensief sporten, zware lichamelijke activiteit verrichten of een bepaald dieet moeten volgen, vragen best advies aan een diëtist(e). Die kan helpen bij de keuze, hoeveelheid en variatie van voedingsmiddelen op jouw persoonlijke maat.

Voeding, beweging én sedentair gedrag

De actieve voedingsdriehoek bestaat uit 9 groepen: 1 groep lichaamsbeweging, 7 groepen met essentiële voedingsmiddelen en de restgroep. Hoe groter de groep, hoe meer we nodig hebben van de voedingsmiddelen die erin zitten.

De restgroep, het topje van de actieve voedingsdriehoek, staat los van de andere groepen. Het bevat voedingsmiddelen die strikt genomen niet nodig zijn in een evenwichtige voeding. Ook sedentair gedrag (lang stil zitten en beeldschermactiviteiten) is opgenomen in de restgroep.

Actieve voedingsdriehoek

Basisprincipes

De actieve voedingsdriehoek is gebaseerd op de 3 basisprincipes van een evenwichtige voeding:

  • Evenwicht: Evenwichtig eten betekent dagelijks kiezen uit de 7 essentiële voedingsgroepen om voldoende voedingsstoffen en energie in te nemen. De grootte van de groep geeft aan hoeveel je elke dag nodig hebt van deze groep. Je hebt bijvoorbeeld veel minder smeer- en bereidingsvet nodig dan aardappelen en graanproducten.
     
  • Variatie: Eén voedingsmiddel bevat nooit alle voedingsstoffen die je nodig hebt. Afwisselen is dus de boodschap. Niet alleen tussen de verschillende groepen, maar ook binnen elke groep. Kies je elke dag wortelen uit de groep groenten, dan voldoe je misschien wel aan de aanbeveling om 300 g groenten te eten, maar je mist nuttige stoffen die in andere groenten zitten.
     
  • Met mate: Respecteer binnen elke groep de aanbevolen hoeveelheden. Ook al staat een voedingsmiddel bekend als gezond en passend in een evenwichtige voeding: te veel is te veel. Eet bijvoorbeeld niet meer dan 3 stukken fruit per dag. Te grote porties of hoeveelheden van eender welk voedingsmiddel kunnen op korte of lange termijn negatieve effecten hebben op de gezondheid.

Voorkeur – middenweg – restgroep

Per groep is er op basis van indelingscriteria de indeling ‘kies bij voorkeur’, ‘kies als middenweg’ en ‘behoort tot de restgroep’. Deze indeling is gebaseerd op de voedingsstoffensamenstelling en - bijdrage van voedingsmiddelen aan een evenwichtige voeding. Het geeft aan welke producten we in het kader van een evenwichtige voeding het best kiezen om gezond te blijven en welvaartsziekten te helpen voorkomen. 

De criteria helpen bij de indeling en moeten steeds per product bekeken worden. Zo zijn er bijvoorbeeld binnen het aanbod van ‘ontbijtgranen’, producten die thuishoren in de categorie ‘kies bij voorkeur’ en producten die thuishoren in de categorie ‘kies als middenweg’. Het aandeel voorkeur- en middenwegproducten in een dagelijkse voeding is niet eenvoudig uit te drukken in een percentage. Voorkeurproducten moeten in verhouding steeds meer in de voeding voorkomen.

De criteria zijn opgesteld met het oog op het matigen van (verzadigde) vetten, toegevoegde suikers en zout (natrium). Daarnaast zijn de criteria opgesteld vanuit het stimuleren tot het verhogen van de hoeveelheid voedingsvezels, en vanuit de aandacht voor bepaalde voedingsstoffen zoals calcium en onverzadigde vetzuren. Bijvoorbeeld: vers fruit (kies bij voorkeur), ongezoet fruitsap (kies als middenweg) en fruitsap met toegevoegde suiker (behoort tot de restgroep).

Wetenschappelijk onderbouwd

De praktische aanbevelingen van de actieve voedingsdriehoek over voeding zijn gebaseerd op de theoretische voedingsaanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad. Die voor beweging op de Europese aanbevelingen voor lichaamsbeweging, geformuleerd door HEPA Europa (Wereldgezondheidsorganisatie). Voor sedentair gedrag is de basis een synthese van internationaal onderzoek en aanbevelingen uit verschillende toonaangevende landen zoals Canada en Australië. Daarnaast wordt ook rekening gehouden met de huidige voedings- en beweeggewoonten, belangrijkste knelpunten in deze voedingsgewoonten en de beschikbare voedingsmiddelen in Vlaanderen.

Het wetenschappelijk onderzoek over voeding, beweging en sedentair gedrag is voortdurend in beweging en regelmatig komen er nieuwe inzichten. Als de Hoge Gezondheidsraad een herziening uitgeeft van de voedingsaanbevelingen voor België, of er wordt een nieuwe wetenschappelijke consensus bereikt over lichaamsbeweging, voeding of sedentair gedrag, dan wordt de actieve voedingsdriehoek onder de loep genomen. Zo blijven de aanbevelingen steeds actueel en in overeenstemming met wat er wereldwijd gekend is. De voorbije 15 jaar is dit al 3 keer gebeurd: in 2000, 2004 en 2012.

Expertengroep

De ontwikkeling van de actieve voedingsdriehoek gebeurde in samenwerking met een expertengroep bestaande uit deskundigen voeding, beweging en gezondheidsvoorlichting. Bij de laatste herziening in 2011 bestond deze groep uit vertegenwoordigers van alle Vlaamse universiteiten, de Bacheloropleiding 'Voedings- en Dieetkunde' van alle Vlaamse hogescholen, de Vlaamse en de Federale overheid, Kind & GezinNICE, Diabetes Liga, NUBEL en de Federatie Voedingsindustrie (FEVIA).

VIGeZ bevraagt ook regelmatig de gebruikers van de actieve voedingsdriehoek. In 2010 werd een bevraging bij diëtisten uitgevoerd om het gebruik maar ook de sterktes en de zwaktes van het model in de dagelijkse praktijk na te gaan. In 2013 voerde TNS, in opdracht van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid, een onderzoek naar de kennis en het gebruik van de actieve voedingsdriehoek bij het algemene publiek en intermediairs (huisartsen, leerkrachten basis en secundair onderwijs en CLB medewerkers). De resultaten van deze bevragingen worden meegenomen bij de actualisatie van de actieve voedingsdriehoek en de bijhorende materialen.

De actieve voedingsdriehoek door de jaren heen

Exact 30 jaar na het Klavertje 4 (1967) is in Vlaanderen de voedingsdriehoek (1997) ontwikkeld. Waar het Klavertje 4 bedoeld was om bepaalde voedingsmiddelen te promoten, moest de voedingsdriehoek een volledige voeding in beeld brengen. Daarnaast was de voedingsdriehoek bedoeld als basiseducatiemodel voor een evenwichtige voeding. Het model werd opgesteld volgens de laatste wetenschappelijke bevindingen. 

In 2000 werd de groep melkproducten uitgebreid met calciumverrijkte sojaproducten. Hiermee kregen sojaproducten een plaats in de voedingsdriehoek.  

In 2004 werd de voedingsdriehoek uitgebreid met de groep ‘lichaamsbeweging’, vanuit de wetenschap dat een evenwichtig eetpatroon en voldoende lichaamsbeweging onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn in een gezonde levensstijl. We spreken sindsdien van de actieve voedingsdriehoek.

In 2011 werd de actieve voedingsdriehoek voor de laatste keer herzien. Dit op basis van de laatste herziening van de ‘Voedingsaanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad’ en de internationale literatuur. Zo werd de actieve voedingsdriehoek gescreend op de nieuwe norm voor natrium en werd sedentair gedrag toegevoegd aan de restgroep. In 2017 wordt een nieuwe geactualiseerde versie van de voedingsaanbevelingen voor België verwacht.

Wereldwijd zijn er verschillende voedingsmodellen in omloop en ook binnen ons eigen kleine landje worden andere ‘voedingspiramides’ of zandlopers gepromoot. De wetenschappelijke onderbouwing ervan is echter niet altijd duidelijk en er wordt geen rekening gehouden met de specifieke Vlaamse situatie en voedingsgewoonten.